آخرین مطالب

اهمیت تعیین حریم گسل‌ها و ابلاغ آن از سوی ریاست‌جمهوری مدیریت بحران

اهمیت تعیین حریم گسل‌ها و ابلاغ آن از سوی ریاست‌جمهوری

  بزرگنمایی:

معمار شهر - به گزارش خبرنگار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، علی بیت‌اللهی دبیر کارگروه ملی مخاطرات طبیعی طی یادداشتی که در اختیار پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی قرار داد،تعیین حریم گسل ها و اهمیت ابلاغ قانون اصلاح جزء(1) بند "پ" ماده (60) قانون برنامه پنجساله ششم توسعه کشور از طرف رئیس‌جمهور را تشریح کرد.

در این یادداشت آمده است: در مورخه 11 اردیبهشت سال 1398، از طرف ریاست‌جمهوری محترم کشور، قانون اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60 قانون برنامه پنجساله ششم  با شماره 28240 ابلاغ شد. قانون برنامه ششم در 14 اسفندماه سال 1395 به تصویب مجلس رسیده بود که با توجه به الزامات بازنگری در برخی از مواد آن و رویکرد مثبت نمایندگان محترم مجلس، اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60 آن در جلسه علنی روز دوشنبه 23 اردیبهشت ماه 1398 به تصویب رسید. این قانون پس از تائید شورای نگهبان در دوم خرداد 1398 در نهایت توسط مقام محترم ریاست جمهوری ابلاغ شد.

در تصویب قانون اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60، نمایندگان محترم کمیسیون عمران نقش بسیار مثبتی را داشتند که جا دارد از تک تک این عزیزان تشکر و قدردانی نمائیم. لازم بذکر است که پیگیری های مربوط به اعمال اصلاح نزدیک به یکسال در جریان بود و مباحثات فراوانی در کمیسیون ها و با نمایندگان محترم بعمل آمد تا در نهایت از طرف مقام اول اجرائی کشور این قانون ابلاغ شد.

محتوای قانون (جزء1 بند پ ماده 60 مرتبط به کاهش ریسک زلزله)

"بر اساس این قانون به شبکه ایستگاه‌های شتاب‌نگاری کشور در طی برنامه ششم توسعه، ضمن نوسازی دستگاه‌های موجود، حداقل هزار ایستگاه جدید اضافه می‌شود. شبکه لرزه‌نگاری و پیش‌نگرهای زلزله نیز به حداقل چهارصد دستگاه افزایش می یابد. اولویت در توسعه این شبکه ها با مناطق زلزله خیر با خطر نسبی بالا و همچنین پهنه‌های جمعیتی با تراکم بالا است. مدیریت یکپارچه و متمرکز شبکه شتاب‌نگاری توسط وزارت راه و شهرسازی(مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی) انجام می‌گیرد. در ضمن ظرفیت شبکه شتاب‌نگاری باید در قطع و وصل شریان های حیاتی (گاز و برق) در هنگام بروز زلزله به کار گرفته شود.

وزارت راه و شهرسازی مکلف است تا پایان برنامه ششم، در مراکز استان ها و شهرهای بالای 200 هزار نفر جمعیت پهنه و حریم گسل های شهری را مطالعه و شناسایی کند. همچنین در این شهرها و نقشه‌های طرح تفصیلی براساس مطالعات پهنه‌بندی لرزه‌ای و پهنه و حریم گسل‌ها محل احداث ساختمان‌های با ارتفاع و طبقات مختلف لحاظ می‌شود". لازم بذکر است که متن اصلی قانون از درگاه های رسمی دولت قابل برگرفتن است.

در بخشی از این قانون که مورد نظر در نوشتار حاضر بوده، آمده است:

"وزارت راه و شهرسازی مکلف است تا پایان برنامه ششم، در مراکز استان ها و شهرهای بالای 200 هزار نفر جمعیت پهنه و حریم گسل های شهری را مطالعه و شناسایی کند. همچنین در این شهرها و نقشه‌های طرح تفصیلی براساس مطالعات پهنه‌بندی لرزه‌ای و پهنه و حریم گسل‌ها محل احداث ساختمان‌های با ارتفاع و طبقات مختلف لحاظ می‌شود. "

باید ذکر شود که در چند دهه گذشته در کشور، توسط متخصصان مختلف، اهمیت اقدامات پیشگیرانه در خصوص مدیریت بحران مخاطرات طبیعی به طرق مختلف و بویژه پس از رخداد زمین لرزه های سترگ مانند رودبار، بم، ورزقان و کرمانشاه گوشزد شده بود. اقدامات متنوع و زیادی برای کشور ضرورت دارد تا به سطح قابل قبولی از تاب آوری در برابر مخاطرات و بویژه زلزله برسیم. زیربنای تمامی اقدامات ضروری برای ارتقاء تاب آورری و کاهش ریسک و پائین آوردن خسارت‌ها و تلفات ناشی از مخاطرات طبیعی نیز وجود قوانین معینی است که اجرای اقدامات ضروری برای عینیت بخشیدن به ارتقاء تاب آوری را الزام آور نماید. یکی از مهمترین قوانین در زمینه اقدامات پیشگیرانه با هدف کاهش خسارت‌های زلزله‌ها در محدوده های شهری، قانون ابلاغ شده توسط رئیس‌جمهور محترم (اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60) در 11 اردیبهشت سالجاری است که برای اولین بار در کشور، در زمینه کاهش ریسک زلزله، قانونی معینی به این شکل ابلاغ می شود. نگارنده به عنوان یک متخصص مرتبط با موضوع، وظیفه حرفه‌ای خود می‌داند که به طور ویژه از نمایندگان و هیات رئیسه محترم مجلس، اعضاء محترم شورای نگهبان و هیات محترم دولت و بویژه شخص رئیس‌جمهور محترم، کمال قدردانی را بعمل آورد. امید است این قانون در عمل هم با پیگیری و علاقمندی که در شاکله وزارت راه و شهرسازی و شخص مقام عالی وزارت و معاونت شهرسازی و معماری آن وزارتخانه محترم وجود دارد و با حمایت سازمان برنامه و بودجه اجرائی گردد. در این نوشتار به بخشی از قانون مذکور که ناظر بر تعیین حریم گسل ها در محدوده های شهری بالای 200 هزار نفر جمعیت است توجه شده و در خصوص اهمیت و نتایج آن توضیحاتی ارائه شده است.

آمار متناظر با تعیین حریم گسل ها در شهرهای بالای 200 هزار نفری

براساس آمار 1395 و برآوردهای افزایش جمعیتی تا این تاریخ با مبنا قراردادن آمار جمعیتی شهرهای کشور، 54 شهر بزرگ کشور در شمول قانون ابلاغی ریاست جمهوری قرار می گیرند. بیش از 36 میلیون نفر جمعیت در این 54 شهر کشور زندگی می کنند. حدود 11 میلیون واحد مسکونی نیز در این شهرها وجود دارد که نزدیک به 3 میلیون واحد از نوع بنائی و فاقد اسکلت می باشند. چنین ساختمان هایی فاقد استحکام کافی در برابر زمین لرزه های بزرگ هستند و بویژه آنکه اگر در روی حریم و پهنه های گسلی واقع شده باشند میزان آسیب پذیری بالاتری را نیز خواهند داشت.

لازم به ذکر است که با حمایت‌های وزارت راه و شهرسازی، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی کار تعیین حریم گسل ها را در 6 شهر تهران، تبریز، کرمان، مشهد، کرج و زنجان را انجام داده و یا در دست انجام دارد. 6 شهر مذکور دارای جمعیتی بالائی اند و جمعا نزدیک به 16 میلیون نفر را در خود جای داده اند و بیش از 5 میلیون واحد مسکونی را دارا هستند. بنابراین طبق قانون ابلاغی در برنامه پنجساله ششم توسعه، باید در 48 شهر بزرگ دیگر کشور که عمدتا دارای جمعیتی بالای 200 هزار نفری اند، حریم گسل ها با هدف کنترل ساخت و ساز و اعمال محدودیت های الزامی آئین نامه 2800 تعیین گردد. بایستی یادآور شد که در متن قانون چون مراکز استان ها هم قید شده، شهرهائی مانند یاسوج و سمنان هم که دارای جمعیتی کمتر از 200 هزار نفر هستند(بر مبنای برآوردهای آمار 1395) شمول این قانون می شوند. در جدول 1 اسامی مراکز استان ها که مطالعات تعیین حریم گسل ها در آنها اینک الزام قانونی بخود گرفته است، آورده شده است. 25 مرکز استان نظیر شهرهای اصفهان، شیراز، قم، اهواز و کرمانشاه با جمعیتی بالاتر و مراکز استانی چون ایلام، شهرکرد، سمنان و یاسوج با جمعیتی کمتر در این جدول قابل مشاهده است. در این مراکز استانی حدود 15 میلیون نفر زندگی می کنند.

جدول1- اسامی 25 مرکز استان که تعیین حریم گسل ها در آنها در برنامه پنجساله ششم الزامی است(آمار1395)

علاوه بر مراکز استانی، 23 شهر دیگر که بر اساس برآوردهای آماری در سال 1398، دارای جمعیتی بیش از 200 هزار نفر هستند نیز طبق قانون باید تحت پوشش مطالعات حریم گسل ها قرار گرفته و پهنه های گسلی در آن ها تعیین گردد. اسامی این شهرها نیز در جدول 2 آورده شده است.

جدول2- اسامی 23 شهر تعیین حریم گسل ها در آنها در برنامه پنجساله ششم الزامی است(آمار1395)

در 23 شهر بزرگ کشور که تعیین حریم گسل ها در آنها بر اساس قانون الزامی است، حدود 5 میلیون 800 هزار نفر زندگی می کنند. این جمعیت شهری در واحدهای مسکونی به تعداد نزدیک به یک میلیون هشتصدهزار واحد زندگی می کنند.  در شکل 1 پراکنش مراکز جمعیتی شهری که تعیین حریم گسل‌ها در آنها بر اساس حکم قانون الزامی شده، نشان داده شده است.

شکل1- نقشه موقعیت شهرهائی که در آنها کار تعیین حریم گسل‌ها در طی برنامه ششم توسعه الزامی است

 حریم گسل ها و اهمیت ابلاغ قانون اصلاح جزء(1) بند "پ" ماده (60) قانون برنامه پنجساله ششم

اهمیت ابلاغ قانون اصلاح جزء 1 بند پ ماده 60 از نظر نگارنده این یادداشت، در نگرش پیشگیرانه به امر خطر زلزله در کشور است. هرچند مبحث گسلش در آئین نامه 2800 بعنوان آئین نامه لازم الاجراء کشور در ساخت و ساز مقاوم در برابر زلزله، دلالت بر ممنوعیت ساخت و ساز ساختمان های با اهمیت خیلی زیاد در پهنه گسل های اصلی دارد و البته این تاکید در ویرایش های قبلی نیز در آئین نامه وجود داشته است، اما متاسفانه در عمل بدلیل عدم وجود نقشه های حقوقی و قابل اتکا که در آن و در حوزه های شهری، حدود و ابعاد زون و حریم گسل های اصلی تعیین و مستند شده باشد، ساخت و سازهای بی رویه برروی گسله های اصلی نیز ادامه یافته بطوریکه بعنوان مثال تنها در روی پهنه گسل شمال تهران، 16 بیمارستان، و بیش از 250 مرکز حساس احداث شده است. علاوه بر آن و طبق تاکید آئین نامه 2800، ساخت و ساز برای ساختمان های معمولی و با اهمیت زیاد نیز باید بر طبق روش های خاص باشد. در اینصورت هم لازم است در ابتدا حریم گسل ها در محدوده شهرها تعیین شده باشد. اهمیت تعیین حریم گسل ها برای شریان های حیانی مانند خطوط انتقال گاز، نفت و آب و فاضلاب بسیار روشن و برجسته است. در نقاط تقاطعی گسلش با این خطوط، احتمال جابجائی طرفین گسل ها تا حد چند متر بر اساس مشاهدات عملکرد گسل ها در زلزله های مختلف وجود دارد، واضح است که در طراحی های  عادی، مقاومت خطوط شریان های حیاتی در برابر چنین جابجائی هائی بمراتب ناچیز بوده و گسیختگی های خسارت باری را در زون های تقاطعی انتظار داریم. اتخاذ تمهیدات مهندسی در چنین نقاطی با هدف ارتقاء تاب آوری شریان های حیاتی یک ضرورت انکار ناپذیر است.

بدیهی است که احداث ساختمان های بسیار مهمی مانند بیمارستان ها، مدارس، برج ها، تاسیساتی مانند انبار سوخت و مواد شیمیائی، مراکز نظامی و ستادی و ... با توجه به اعمال بیشترین مقدار جابجائی در روی پهنه گسلش و وجود بیشترین نیروی برشی پایه درآن در هنگام رخداد زلزله، مجاز نخواهد بود.

مستحدثات مهم و دارای ارزش ملی مانند موزه ها و کتابخانه ها، بیمارستان ها، مراکز آتش نشانی، مدارس و ... که پیش از تعیین حریم گسل ها احتمالا بر روی پهنه های گسلی احداث شده باشند، در اولویت مقاوم سازی قرار خواهند گرفت. همچنین اماکن خطرزا هم الزاما باید تغییر کاربری داده و کاربری های آنها در حد ساختمان های غیر مهم در آید.

بر این اساس و بنا به موارد فوق الذکر، ابلاغ قانون اصلاح جز 1 بند پ ماده 60، از طرف مقام محترم ریاست جمهوری را به فال نیک گرفته و تصویب و ابلاغ چنین قوانین و قوانین مشابه آن را در کاهش ریسک زلزله و نیز کاهش ریسک سایر مخاطرات همانند سیل بسیار مهم و حیاتی تلقی می نمائیم.  


نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

آخرین اخبار

یادبودهای 23 شهریورماه ...

مسجد فضای مناسبی برای تألیف به معمار می‌دهد / معماری ایرانی با جوهره درونی بنا تعریف می‌شود / روایت شهاب‌الدین ارفعی از نگاه حاکم بر ساخت مساجد

انتشار فراخوان جشنواره نوآفرینی در مبلمان شهری

همچنان کتاب‌های کم ارزش معماری منتشر می‌شوند / مطالعات هنری در نسل معماران جدید کمرنگ است

سومین نمایشگاه "ابژه" برگزار می‌شود / روایت تأثیرگذاری مجسمه- مبلمان بر تعاملات بشری

انتشار فراخوان مسابقه طراحی محور "ره باغ نعیم"

اعلام آمادگی 206 شهر برای پیوستن به شبکه شهرهای خلاق و تمدید فراخوان

عدم رعایت قوانین در ساخت ساختمان های مجلس/تشکیل جلسه برای بارگذاری ساختمان در اطراف مجلس !

پاسخی برای نیاز مسکن : 30 متری های نقلی می‌آیند؟

یادبودهای 22 شهریورماه ...

پاسداشت کلیسای نوتردام در شهرک معماری فرانسه

آشنایی با حمام چهار فصل اراک

بسیاری از پروژه های کوچک مقیاس اثرگذاری بیشتر بر تصویر ذهنی مردم دارد

پیش‌بینی ساخت 4500 واحد مسکونی در پایتخت در قالب طرح اقدام ملی تولید مسکن

کمک به خانه‌دار شدن اقشار متوسط و کم‌درآمد با پشتوانه پژوهشی و تحقیقاتی/تصویب اصلاحات پیشنهادی قانون پیش‌فروش ساختمان، ابزاری برای تنوع بخشیدن به بازار مسکن است

ترویج پیاده روی در پایتخت / حمایت شورا از تبلیغات در چارچوب قوانین در بدنه اتوبوس‌ها

حضور کارشناسان شهرسازی در دیوان عدالت اداری، راه مقابله با تغییر کاربری ساختمان

موافقت شورای حل اختلاف با زیست شبانه/ شهرداری برنامه ارائه کند

لزوم اجرای فوری رای دیوان عدالت اداری در حوزه نظام مهندسی

زیرساخت‌های فنی و اجرایی لازم طرح جامع باید فراهم شود

یادبودهای 21 شهریورماه ...

سردرگمی معماری امروز ایران !

وام مسکن معادل قیمت چند متر خانه است؟

ساختمانی که بیش از دو برابر نیاز مصرفی، الکتریسیته تولید می‌کند

معماری امروز برای تعالی به فضایی شفاف و گفت‌وگو محور نیاز دارد

لزوم تغییر اقلیم در معماری

نظام مهندسی ساختمان از ناپاکی‌ها پاک می‌شود؟ !

راه اندازی "موزه اسباب بازی" در اراضی عباس آباد

اندیشه‌های محمدکریم پیرنیا بازخوانی می‌شود

سامانه ملی املاک و اسکان تا پایان امسال راه‌اندازی می‌شود/اخذ مالیات از خانه‌های خالی با راه‌اندازی سامانه املاک و اسکان

سقفی سبز برای بی‌خانمان‌های لس‌آنجلس!

هنر اسلامی بسیار پیچیده است و به معناشناسی نیاز دارد/ ایران نتوانسته از گنجینه‌های هنری خود بهره‌برداری مناسبی کند !

وداع با خانه‌های خویشاوند طبیعت/احیای معماری بومی شاید وقتی دیگر!

بهترین و بدترین شهر شناخته شده دنیا برای زندگی

یادبودهای 19 شهریورماه ...

8 متر زیر خاک کربلا چه خبر است؟!

تذکر عضو هیئت رئیسه شورای شهر به وزیر راه و شهرسازی!

ارزیابی سیاست‌های کلی پیشگیری و کاهش خطرات حوادث غیرمترقبه در کمیته تخصصی مجمع تشخیص

یادبودهای 18 شهریورماه ...

27 درصد یعنی 524 هزار نفر از جمعیت شهری آذربایجان‌غربی در بافت‌های ناکارآمد زندگی می‌کنند!

پیشرفت چشمگیر بازسازی در مناطق سیل زده / عملیات ساخت 54 هزار واحد مسکونی به پایان رسید

قیمت‌گذاری مسکن کار پوپولیست‌هاست!

دیواره بزرگراه همت اصفهان می‌تواند به جاذبه شهری تبدیل شود

دلالان خون مهندسان را در شیشه کرده‌اند !

رئیس سازمان مدیریت بحران کشور به ترکیب چهار شورای عالی اضافه شد

خرید 1000 دستگاه جدید شتاب‌نگار در دستور کار قرار دارد

محیط و اماکن عمومی افراد دارای معلولیت مناسب‌سازی می‌شود/راه‌اندازی سامانه پیامکی «معبر» در ارتباط با مناسب‌سازی اماکن عمومی معلولان

یادبودهای 17 شهریورماه ...

نکاتی درباره دستور توقف پروژه‌های زیر 30 درصد مسکن مهر!

نمای ساختمان متعلق به فضای عمومی شهر و جزء حقوق شهروندی است